Officieel is hij met pensioen, maar arts en bedrijfskundige Lodewijk Schmit Jongbloed 
is nog steeds actief als spreker, schrijver en adviseur binnen de zorg. Zijn ervaring met en kennis over mantelzorg deelt hij graag met anderen. Stichting Zorg en Zekerheid maakte zijn nieuwste boek ‘Reisgids Mantelzorg; extra makkelijk leesbaar’ mede mogelijk.  

‘Ben ik écht een mantelzorger?’

Veel mensen vragen zich af: ben ik écht een mantelzorger? Het is toch logisch dat ik mijn vader, moeder of partner help? “Dat klopt misschien ook wel”, zegt Lodewijk. “Helpen wordt mantelzorgen als het vaak gebeurt en je steeds meer dingen doet. Dingen waar je niet voor betaald krijgt, zoals een dokter of een timmerman.”

Een paar voorbeelden: doe je elke week boodschappen voor je zieke buurman? Of ga je vaak even met hem op pad? Heb jij contact met de wijkzorg? Bel je met de gemeente om dingen te regelen voor je partner? Of zorg je ervoor dat hij of zij op tijd zijn medicijnen inneemt? In al deze gevallen ben je écht een mantelzorger.   

Is mantelzorgen écht zo moeilijk?

“Ja”, zegt Lodewijk. “Ik ben mantelzorger geweest, voor mijn vader en mijn moeder. En zelfs voor mij als arts was het heel erg moeilijk. Je moet zoveel dingen doen en hebt met veel partijen te maken. Het gaat over de zorg, het huis, eten en drinken, het geld, de buurt, de familie, de gemeente, de zorgverzekeraar; noem maar op.”

Wat het moeilijk maakt, is dat mantelzorgen voor iedereen anders is. “Als je vader of moeder dementie krijgt, moet je andere dingen doen dan als iemand valt en naar het ziekenhuis moet”, legt Lodewijk uit. “Hetzelfde geldt voor als je naaste heel snel achteruit gaat. En je hebt te maken met verschillende wetten. Daarom leg ik in mijn boek voor elke ‘route’ uit wat je écht meteen moet doen en wat later kan.”

Wie of wat kan écht het verschil maken voor mantelzorgers? 

“Merk je dat iemand mantelzorg nodig heeft? Praat er dan over met je familie, de gemeente, vrienden en de buren. Want je hoeft het niet alleen te doen. Ook als je geen broers of zussen hebt, is er hulp. Bijvoorbeeld via de gemeente en misschien wel via de buren. Of via een mantelzorgmakelaar of je zorgverzekeraar.”

Kun je even niet mantelzorgen? Vraag dan via je gemeente logeer- of respijtzorg aan. Onder voorwaarden kun je daarnaast via een aantal aanvullende verzekeringen van Zorg en Zekerheid vervangende mantelzorg aanvragen. En bespreek op je werk dat je mantelzorger bent. Je werkgever kan je vaak ook helpen.

Nog een tip van Lodewijk: maak elke twee maanden een kort verslag en deel dat met de andere mantelzorgers, bijvoorbeeld via e-mail. “Zo houd je familie, vrienden en buren die af en toe helpen betrokken en kun je hen makkelijker om hulp vragen als dat nodig is. Dat kan écht het verschil maken voor mantelzorgers.”

Is mantelzorgen verplicht?

“Nee, het is niet verplicht”, zegt Lodewijk. “Maar het is wel heel belangrijk, waardevol en onmisbaar. Toen ik zelf mantelzorger was, merkte ik trouwens dat veel mensen het écht fijn vinden om anderen te helpen. Dat geldt voor familie maar zeker ook voor buren en vrienden. Vooral als het gaat om kleinere klussen, zoals de vuilnisbak buiten zetten of tijdelijke ondersteuning, zijn mensen graag bereid te helpen. Het geeft veel voldoening, dat er dankzij jou als mantelzorger gebeurt wat je naaste belangrijk vindt. Je geeft iemand iets moois, op een heel kwetsbaar moment.”  

Wat volgens Lodewijk heel belangrijk is als je mantelzorger bent: zorg goed voor jezelf. “Geef aan wat je eigen grenzen zijn. En neem af en toe tijd voor jezelf, om te ontspannen. Voel je je niet prettig om bepaalde dingen te doen? Praat daar dan over. Dan kan iemand anders die taken op zich nemen.”

Wanneer stopt het mantelzorgen? 

“Als je naaste overlijdt, stopt het mantelzorgen ineens”, vertelt Lodewijk. “Dan kun je in een zwart gat vallen, want je bent gewend om voor iemand te zorgen. Daar gaat ook een hoofdstuk in mijn boek over; wat je kunt doen om het verdriet een plek te geven en verder te gaan. Sommige mantelzorgers worden vrijwilliger in een hospice of verpleeghuis waar hun naaste woonde. Zo blijven ze zich nuttig voelen. Dat helpt soms ook om alles een plekje te geven en je gewone leven weer op te pakken.”